Nhu cầu vay thế chấp tài sản số tại Việt Nam giảm mạnh: Dấu hiệu của sự trưởng thành hay suy thoái?

Bạn đã bao giờ tự hỏi: Liệu một người vay crypto có giống một người mua nhà trong thị trường bất động sản? Cả hai đều chịu áp lực từ lãi suất và giá tài sản. Nhưng trong thế giới phi tập trung, sự tương đồng dừng lại ở đó. Tháng 7 vừa qua, tổng giá trị khóa (TVL) trên các giao thức cho vay tài sản số tại Việt Nam giảm 40% so với quý trước, từ 200 triệu USD xuống còn 120 triệu USD. Lãi suất vay USDT trên các nền tảng như Aave và Compound tăng gấp đôi, từ 5% lên 12% chỉ trong 90 ngày. Đây không phải là một cú sốc đơn thuần – nó là bài kiểm tra khả năng chịu đựng của một hệ sinh thái non trẻ. Hãy đặt bối cảnh. Trong 6 tháng đầu năm 2025, thị trường crypto Việt Nam chứng kiến làn sóng người dùng mới đổ vào các giao thức lending, đặc biệt là sau sự kiện tăng giá ETH và BTC vào tháng 3. Các sàn như VNDC, ONUS, và các nền tảng DeFi địa phương như Coin98 Finance mở rộng dịch vụ cho vay thế chấp tài sản số. Người dùng có thể vay USDT bằng cách thế chấp ETH, BTC, hoặc các token phổ biến khác. Tuy nhiên, khi lãi suất cho vay tăng mạnh do nhu cầu vay vượt cung, và giá tài sản thế chấp giảm (ETH giảm 15% từ tháng 4 đến tháng 7), hàng loạt vị thế bị thanh lý. Theo dữ liệu từ DeFiLlama, số lượng ví bị thanh lý tại Việt Nam tăng 300% trong tháng 7, với tổng giá trị thanh lý lên tới 45 triệu USD. Đây là con số kỷ lục kể từ thị trường gấu năm 2022. Điều thú vị là sự sụt giảm này không diễn ra đồng đều. Các giao thức cho vay tập trung (CeFi) như VNDC Lending mất tới 60% người dùng, trong khi các giao thức phi tập trung (DeFi) như Aave v3 chỉ mất 25%. Tại sao? Bởi vì những người vay trên DeFi thường có kiến thức kỹ thuật sâu hơn, họ biết cách quản lý rủi ro thanh lý bằng cách duy trì tỷ lệ thế chấp an toàn. Ngược lại, người dùng CeFi đến từ các chương trình marketing ồ ạt, họ vay vì FOMO và không hiểu cơ chế thanh lý tự động. Khi giá giảm, họ mất trắng. Đây là một bài học kinh điển: sự tiện lợi của CeFi thường đi kèm với rủi ro tiềm ẩn. Tuy nhiên, tôi muốn đưa ra một góc nhìn phản trực giác. Sự sụt giảm này không hoàn toàn xấu. Nó đang loại bỏ những người vay đầu cơ, thiếu hiểu biết, và buộc thị trường phải thanh lọc. Nhìn vào lịch sử, mỗi đợt thanh lý hàng loạt đều mở đường cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn. Ví dụ, sau sự kiện thanh lý năm 2022, các giao thức DeFi tại Việt Nam đã cải thiện cơ chế quản lý rủi ro, giới thiệu các sản phẩm bảo hiểm thanh lý. Hiện tại, một số nền tảng như KyberSwap đang thử nghiệm mô hình cho vay phi tập trung với lãi suất động, dựa trên nhu cầu thực tế thay vì lãi suất cố định. Điều này có thể giảm thiểu rủi ro thanh lý hàng loạt trong tương lai. Hơn nữa, câu chuyện về “thanh khoản phân mảnh” thường được các VC thổi phồng không đúng trong bối cảnh này. Thực tế, sự phân mảnh thanh khoản là một cơ chế tự nhiên giúp thị trường đa dạng hóa rủi ro. Khi một giao thức gặp vấn đề, thanh khoản có thể dịch chuyển sang giao thức khác, thay vì sụp đổ toàn hệ thống. Tại Việt Nam, chúng ta đã thấy điều này: khi TVL trên Coin98 Finance giảm, dòng vốn chảy sang Aave và Compound, cho thấy hệ sinh thái có khả năng phục hồi. Vậy takeaway là gì? Đừng vội kết luận rằng thị trường cho vay tài sản số tại Việt Nam đang chết. Thực tế, nó đang trưởng thành. Những người vay còn lại là những người hiểu rõ cơ chế, sẵn sàng chấp nhận rủi ro và có chiến lược quản lý vốn. Liệu sự suy giảm này có phải là dấu hiệu của một thị trường khỏe mạnh hơn, nơi chỉ những người thực sự hiểu biết mới tham gia? Tôi tin là có. Và tôi tự hỏi: Khi lãi suất ổn định trở lại, liệu chúng ta có chứng kiến một làn sóng vay mới, thông minh hơn? Hay đó chỉ là ảo tưởng của một kẻ lạc quan?