Khi Phố Wall nghi ngờ AI: Bài học cho thị trường crypto về ‘kỳ vọng’ và ‘chi phí cơ hội’

Tôi nhớ hồi tháng 7 năm 2025, khi đang ngồi ở quán cà phê góc phố Frankfurt, điện thoại reo. Đầu dây bên kia là một người bạn từng làm trader tại một quỹ phòng hộ ở New York. Giọng nó có chút phấn khích pha lẫn lo lắng: ‘Cậu thấy không? Bọn tôi đang xả hàng bán dẫn. Từ NVDA đến AMD, tất cả. Bọn tôi bắt đầu nghĩ rằng câu chuyện AI đã quá đắt rồi.’ Tôi nhấp một ngụm cà phê, im lặng. Câu nói đó vang vọng trong đầu tôi suốt cả ngày — không chỉ vì nó đến từ một người trong cuộc, mà vì nó chạm vào một nỗi đau mà tôi đã từng trải qua trong thế giới crypto. Nỗi đau của niềm tin mù quáng vào một câu chuyện công nghệ mà không kiểm tra thực tế. — Root: Bài học từ ICO và triết lý Hôm qua, thị trường chứng khoán Mỹ chứng kiến một phiên giao dịch kỳ lạ. Nasdaq futures giảm 2%, S&P 500 futures giảm 1%. Nhưng bên trong chỉ số, có tới 369 mã tăng so với 132 mã giảm. Dòng tiền đang dịch chuyển khỏi các cổ phiếu vốn hóa lớn, đặc biệt là ngành bán dẫn, và chảy vào các lĩnh vực khác — từ tiêu dùng đến y tế. Barclays chiến lược gia Venu Krishna gọi đó là ‘sự hạ nhiệt dần dần của niềm đam mê chi tiêu cho AI’. Chỉ số Philadelphia Semiconductor Index gần như rơi vào vùng thị trường gấu. Và NVDA, kẻ dẫn đầu cuộc chơi, đang dẫn đầu trong danh sách giảm điểm phiên giao dịch sáng. Đối với một người đã sống qua ICO năm 2017, qua DeFi Summer 2020, qua NFT mania 2021, và qua bear market 2022, tôi thấy một sự tương đồng rõ ràng. Crypto không phải là Phố Wall, nhưng cách mà các câu chuyện đầu tư được sinh ra, được thổi phồng, rồi bị nghi ngờ, có cùng một DNA. Khi AI capex bắt đầu hạ nhiệt ở thị trường truyền thống, tôi tự hỏi: Liệu các token AI trong crypto — Bittensor, Render, Fetch.ai, Akash — có đang đi trên cùng một con đường? Hay chúng ta, những người trong thế giới phi tập trung, đã học được bài học từ quá khứ để tránh lặp lại sai lầm? Câu trả lời, dựa trên dữ liệu on-chain và hành vi của các quỹ đầu tư mạo hiểm trong crypto, là chưa hẳn. Hãy nhìn vào định giá của các dự án AI phi tập trung. Tính đến tháng 7 năm 2025, tổng vốn hóa thị trường của nhóm token AI vượt quá 30 tỷ USD. Bittensor (TAO) — một mạng lưới học máy phi tập trung — giao dịch ở mức vốn hóa hơn 5 tỷ USD, dù doanh thu thực tế từ việc bán các dịch vụ tính toán chỉ đạt vài triệu USD mỗi quý. Render Network cũng ở mức tương tự. Sự chênh lệch này không chỉ là một tín hiệu đầu cơ — nó phản ánh một sự chấp nhận mù quáng về ‘câu chuyện AI’, giống hệt như những gì đã xảy ra với ICO năm 2017. Hồi đó, tôi đã mất 5.000 EUR vào TheDAO 2.0 vì tin rằng quản trị phi tập trung sẽ thay đổi thế giới. Tôi không kiểm tra hợp đồng thông minh. Tôi không hỏi liệu đội ngũ có thực sự xây dựng sản phẩm không. Tôi chỉ tin vào câu chuyện. Và bây giờ, khi nhìn vào các token AI, tôi thấy lại chính mình của 8 năm trước. — Root: Bài học từ ICO và triết lý Tuy nhiên, có một điểm khác biệt quan trọng. Trong crypto, câu chuyện AI không chỉ là về công nghệ, mà còn về chi phí vận hành. Lấy ví dụ, các dự án AI thường yêu cầu lượng compute khổng lồ để huấn luyện mô hình hoặc chạy suy luận. Chi phí này được trả bằng token, tạo ra một vòng tuần hoàn: token tăng giá → nhiều người mua compute hơn → token tăng giá tiếp. Nhưng khi giá token giảm, vòng tuần hoàn đứt gãy. Điều này giống hệt với những gì tôi đã thấy ở các Layer2 ZK Rollup. Tôi từng nói: ‘Chi phí chứng minh của ZK Rollup cao một cách absurd; trừ khi gas trở lại mức bull market, các operator đang chảy máu tiền.’ Ở đây, chi phí compute cho AI cũng vậy. Nếu thị trường crypto tiếp tục downtrend, các dự án AI sẽ phải đối mặt với bài toán sinh tồn: làm sao để giữ cho mạng lưới hoạt động khi token mất giá? Các quỹ phòng hộ kiểu Jump Trading hay Wintermute có thể đã bắt đầu đặt cược vào sự sụp đổ này bằng các vị thế short trên perpetual futures. Dữ liệu từ Coinglass cho thấy funding rate của các token AI như TAO và FET đã chuyển âm trong tuần qua — một tín hiệu cho thấy các trader kỳ vọng giá tiếp tục giảm. — Root: Bài học từ ICO và triết lý Nhưng hãy dừng lại một chút. Trước khi tôi bị cuốn vào câu chuyện bi quan, tôi nhận ra rằng có một cách nhìn khác, một ‘contrarian angle’ mà chính tôi cũng từng ngỡ ngàng. Năm 2020, khi tham gia nhóm nghiên cứu Uniswap, tôi phát hiện ra rằng cơ chế AMM thực sự loại bỏ nhu cầu tin tưởng vào bên thứ ba. Điều đó làm thay đổi cách tôi nhìn nhận DeFi. Với AI token, có lẽ câu chuyện ‘phân mảnh thanh khoản’ hay ‘chi phí quá cao’ không phải là vấn đề thực — đó là narrative do các VC sản xuất để đẩy sản phẩm mới. Tôi đã thấy điều đó: các quỹ đầu tư mạo hiểm thường tạo ra những câu chuyện về ‘vấn đề lớn’ để biện minh cho việc bơm vốn vào giải pháp của họ. ‘Phân mảnh thanh khoản’ trong DeFi là một ví dụ điển hình — nó tồn tại, nhưng không phải là vấn đề chết người; thị trường đã tự điều chỉnh bằng cross-chain bridges và aggregator. Tương tự, AI token hiện đang phải đối mặt với ‘phân mảnh compute’ — nhiều mạng lưới cạnh tranh nhau — nhưng điều đó không có nghĩa là toàn bộ ngành sẽ sụp đổ. Nó chỉ có nghĩa là các đội ngũ phải tập trung vào sản phẩm thực, thay vì dựa vào vốn đầu tư dễ dãi. Khi Phố Wall hạ nhiệt AI capex, crypto AI có thể sẽ bước vào một giai đoạn thanh lọc — giống như DeFi đã trải qua sau vụ sập LUNA. Những dự án có product-market fit thực sự sẽ sống sót; những dự án chỉ dựa vào hype sẽ chết. Và đó là điều tốt. — Root: Bài học từ ICO và triết lý Tôi chi tiền cho AI token không phải vì tôi tin vào câu chuyện, mà vì tôi tin vào dữ liệu. Hãy nhìn vào số liệu on-chain của Render Network: trong tháng 6 năm 2025, lượng job thực tế tăng 12% so với tháng trước, dù giá token giảm 8%. Doanh thu bằng USD từ việc thuê GPU tăng nhẹ. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng thực tế vẫn tăng, dù tâm lý thị trường xấu. Tương tự, Bittensor ghi nhận số lượng subnet hoạt động tăng 15% trong quý 2. Các dự án này không phải là ICO rỗng tuếch. Chúng có một cộng đồng nhỏ nhưng trung thành — giống như cộng đồng 200 người tôi từng xây dựng cho TechArtDAO. Và chính từ những cộng đồng đó, giá trị thực được tạo ra, không phải từ những bài tweet của các KOL. Tuy nhiên, có một điểm mù mà tôi thấy ít người nhắc đến. Đó là mối quan hệ giữa AI token và thị trường bán dẫn truyền thống. Khi cổ phiếu bán dẫn giảm, chi phí phần cứng — GPU, ASIC — sẽ trở nên rẻ hơn. Điều này có lợi cho các mạng lưới compute phi tập trung, vì họ có thể mua sắm thiết bị với giá thấp hơn để mở rộng năng lực. Nhưng mặt khác, nếu các công ty như NVIDIA giảm sản lượng, nguồn cung GPU cho crypto mining và AI compute có thể bị thắt chặt trong dài hạn. Đây là một nghịch lý: ngắn hạn tốt, dài hạn xấu. Các nhà đầu tư AI token cần theo dõi chặt chẽ chu kỳ bán dẫn, giống như họ theo dõi các chỉ số on-chain. Đã đến lúc ngừng mơ mộng và bắt đầu kiểm chứng. Câu hỏi đặt ra là: Liệu giá trị của token AI có đến từ công nghệ hay từ niềm tin mù quáng? Nếu hôm nay bạn đầu tư vào một dự án AI phi tập trung, hãy hỏi: 1) Họ có doanh thu thực không? 2) Code của họ có hoạt động không? 3) Cộng đồng của họ có đang xây dựng không? Nếu câu trả lời cho ba câu hỏi đó là ‘có’, thì hãy giữ lấy. Còn không, hãy bán đi, giống như Phố Wall đang bán NVDA vậy. Tôi tin rằng tương lai của crypto nằm ở những dự án có chi phí thấp, hiệu quả cao, và không phụ thuộc vào nguồn vốn dễ dãi. Những dự án không cần đến câu chuyện AI để tồn tại. — Root: Bài học từ ICO và triết lý Khi tôi đặt điện thoại xuống sau cuộc trò chuyện với người bạn trader, tôi mở Terminal trên laptop. Tôi thấy một giao dịch lớn: một ví đã mua 500.000 token TAO từ sàn Uniswap. Ai đó đang mua vào khi Phố Wall bán ra. Có lẽ họ thấy một giá trị mà thị trường chưa định giá. Hoặc có lẽ họ chỉ đang đánh cược vào câu chuyện. Tôi không biết. Nhưng tôi biết rằng, khi nhiều người bỏ đi, đó là lúc cần nhìn kỹ hơn vào nền móng của ngôi đền phi tập trung. Liệu nó có đứng vững? Hay chỉ là một ảo ảnh khác? Tôi sẽ tiếp tục theo dõi, trong im lặng, với một tách cà phê đen đắng.