Hãy tưởng tượng một giao thức DeFi với TVL 2 tỷ USD, nhưng không có một người dùng thực sự nào bên trong nó. Một thành phố ma được xây dựng bởi những con bot.
Tôi đã dành 20 năm qua để xây dựng cộng đồng, từ những buổi gặp mặt Ethereum Lagos với 15 người, cho đến khi chứng kiến ngôi làng kỹ thuật số của mình bị cuốn trôi trong cơn bão mùa đông crypto. Và tôi bắt đầu thấy một sự tương đồng kỳ lạ giữa những gì đang diễn ra trong cuộc chiến AI Mỹ-Trung, và những gì tôi đã thấy trong thế giới blockchain: một cuộc chạy đua vũ trang về giá trị ảo, trong khi những nền tảng vững chắc thực sự lại đến từ những nơi ít ai ngờ tới.
Dean W. Ball, chiến lược gia của OpenAI, gần đây đã đưa ra một cảnh báo: mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc, như Kimi K3, đe dọa lợi nhuận của các gã khổng lồ AI phương Tây, và điều này sẽ buộc chính phủ Mỹ phải can thiệp. Ông ta lo lắng về một viễn cảnh nơi AI trở thành 'cơ sở hạ tầng công cộng', không còn là mỏ vàng cho các tập đoàn tư nhân.
Nghe quen không? Giống hệt những gì chúng ta đã nghe về blockchain: 'DeFi sẽ thay thế ngân hàng', 'DAO là tương lai của quản trị'. Nhưng chúng ta đã thấy kết thúc của câu chuyện đó. Tách mình khỏi mã nguồn để tìm lại lý do tồn tại.
Bối cảnh của cuộc chiến này là một nghịch lý: kẻ thống trị sợ hãi sự tự do.
Hãy nhìn vào cách Mỹ phản ứng. Họ đã cố gắng ngăn chặn Trung Quốc qua chip, và thất bại. Giờ họ chuyển sang một chiến thuật tinh vi hơn: biến 'rủi ro tuân thủ' thành vũ khí. Không cần chứng cứ về lỗ hổng bảo mật, chỉ cần tạo ra sự không chắc chắn. Đây là một cuộc chiến niềm tin, giống hệt cách mà các dự án DeFi cố gắng FUD lẫn nhau để giành TVL.
Nhưng điều gì thực sự đang diễn ra? Tôi thấy một mô hình lặp lại lịch sử. Mỹ, với tư cách là 'người giữ cửa', muốn duy trì sự khan hiếm và lợi nhuận siêu ngạch. Họ xây những bức tường cao. Trung Quốc, với tư cách là 'kẻ thách thức', mở cửa. Họ dùng mã nguồn mở như một công cụ ngoại giao và chiến lược. Họ không chỉ tặng cá, họ dạy câu cá và tặng luôn cần câu.
Kimi K3 không chỉ là một mô hình AI. Nó là một tuyên bố. Nó cho thấy rằng, trong một thế giới bị chia cắt bởi các lệnh trừng phạt, sự đổi mới có thể phát triển mạnh mẽ trong nghịch cảnh. Nó là một dạng 'phi tập trung' địa chính trị.
Nhưng đây là nơi câu chuyện trở nên thú vị đối với chúng ta, những người trong ngành blockchain. Ball lo sợ AI trở thành 'cơ sở hạ tầng công cộng' vì nó sẽ giết chết động cơ lợi nhuận tư nhân. Chúng ta đã thấy điều này trước đây. Trong thời kỳ đỉnh cao của DeFi Summer, mọi người đều nghĩ rằng 'tiền có thể lập trình' sẽ thay thế mọi thứ. Nhưng khi thị trường sụp đổ, tất cả những gì còn lại là những cộng đồng thực sự tin vào giá trị cốt lõi. Tôi đã chứng kiến cộng đồng Ethereum Lagos của mình, với 15 người, vẫn tồn tại và phát triển, trong khi những DAO 'hàng trăm nghìn người dùng' tan biến.
Sự khác biệt là gì? Cơ sở hạ tầng công cộng là một món quà, không phải một sản phẩm. Khi bạn xây dựng một thứ gì đó cho mọi người, miễn phí và không có rào cản, bạn sẽ xây dựng được một nền tảng bền vững. Khi bạn xây dựng để khai thác giá trị, bạn sẽ tạo ra một bong bóng.
Đây là góc nhìn phản trực giác: Cuộc chiến giữa 'SkyNet' (tập trung, trả phí) và 'Atlas' (phi tập trung, mã nguồn mở) mà chúng ta đang thấy trong AI, thực chất là một cuộc chiến giữa hai mô hình kinh tế. Mô hình của Mỹ đang cố gắng tạo ra sự khan hiếm giả tạo để bảo vệ lợi nhuận. Mô hình của Trung Quốc, thông qua mã nguồn mở, đang hạ thấp rào cản gia nhập. Và điều này buộc các công ty Mỹ phải nâng cấp các mối đe dọa, từ cấm vận chip sang cấm vận phần mềm.
Tôi đã học được bài học này một cách khó khăn trong thị trường gấu 2022. Khi DAO của tôi mất 70% thành viên, tôi nhận ra rằng phần thưởng thanh khoản và APY không phải là cộng đồng. Chúng là những kẻ cơ hội. Cộng đồng thực sự là thứ còn lại khi không còn phần thưởng. Và đó là những gì đang xảy ra với AI. Mỹ đang cố gắng xây dựng một cộng đồng bằng các lệnh trừng phạt và rào cản. Trung Quốc đang xây dựng một cộng đồng bằng sự hào phóng và mở cửa.
Ai sẽ thắng trong dài hạn? Tôi đã thấy câu trả lời ở Lagos. Nghệ thuật Lagos, văn hóa Lagos, không cần xin phép để lên chuỗi. Nó chỉ cần một công cụ. Và mô hình mã nguồn mở của Trung Quốc cung cấp chính xác điều đó: một công cụ miễn phí, mạnh mẽ, không có rào cản. Nó sẽ được các nhà phát triển ở khắp mọi nơi đón nhận, bất chấp những cảnh báo về 'rủi ro tuân thủ'.
Nghệ thuật Lagos không cần xin phép để lên chuỗi. Nó chỉ cần một cánh cửa mở. Và mã nguồn mở chính là cánh cửa đó.
Nhưng có một cái bẫy. Ball nói rằng Trung Quốc 'không hoàn toàn nhận thức được rủi ro của AI'. Tôi nghĩ điều này là sai. Họ hiểu rõ rủi ro. Họ chỉ đang chấp nhận một rủi ro khác: rủi ro bị bỏ lại phía sau. Đây là một sự đánh đổi chiến lược. Và nó giống hệt những gì tôi đã thấy ở các nhà sáng lập blockchain: họ biết rủi ro của việc tập trung hóa, nhưng họ chấp nhận nó để đạt được quy mô.
Điều này dẫn tôi đến một suy nghĩ cuối cùng. Tương lai của AI, giống như tương lai của blockchain, sẽ không được quyết định bởi công nghệ tốt nhất hay bởi các lệnh trừng phạt. Nó sẽ được quyết định bởi cộng đồng nào có thể xây dựng được niềm tin và sự tham gia bền vững nhất. Và trong cuộc chiến đó, mô hình 'cơ sở hạ tầng công cộng' có một lợi thế vốn có: nó không cần bán cho bạn bất cứ thứ gì.
Nó chỉ cần bạn tin vào nó. Và đó là điều đáng sợ nhất đối với những người đang nắm giữ chìa khóa.
Câu hỏi cuối cùng, không phải là ai sẽ thắng cuộc chiến AI, mà là: liệu chúng ta có đang xây dựng những công cụ để giải phóng, hay để kiểm soát? Và liệu cộng đồng của chúng ta, từ Lagos đến Lagos, có đang thực sự nắm giữ quyền lực, hay chỉ là những con tốt trong một ván cờ lớn hơn?
