Phép loại suy AI-Dầu mỏ của Zhu Su: Liệu thị trường blockchain có lặp lại kịch bản 'hàng hóa hóa'?

Khi mã lệnh 0x vén bức màn thanh khoản giả, tôi nhận ra rằng những phép loại suy vĩ mô thường dễ khiến người ta lạc lối hơn là soi sáng. Nhưng lần này, Zhu Su – đồng sáng lập Three Arrows Capital – lại đưa ra một so sánh đáng suy ngẫm: AI cuối cùng sẽ trở thành 'dầu mỏ', một mặt hàng được tiêu chuẩn hóa, chịu sự chi phối của quy mô vốn và chi phí vận hành, thay vì lợi nhuận siêu ngạch từ công nghệ độc quyền. Đối với những người trong cuộc như tôi – người đã từng kiểm toán hợp đồng thông minh 0x Protocol v2 năm 2018, từng xây dựng quy trình yield farming tự động đạt 340% APR trong DeFi Summer 2020, và từng mất 12.000 USD vì cắt lỗ LUNA đúng lúc – phép loại suy này vừa quen thuộc vừa gai góc. Nó gợi lại cuộc chiến 'commoditization' trong DeFi: thanh khoản từng là lợi thế cạnh tranh, nhưng nay đã trở thành hàng hóa, ai cũng có thể mua được qua các giao thức cross-chain. Câu hỏi đặt ra: Liệu AI có đi vào vết xe đổ đó không? Zhu Su lập luận rằng giống như dầu mỏ, AI cần nguồn vốn khổng lồ, thường là từ chính phủ; và theo thời gian, các mô hình nền tảng (foundation models) sẽ trở nên giống nhau, lợi nhuận sẽ chảy về hạ tầng và các ứng dụng hạ nguồn. Ông ví von việc kiểm soát compute (sức mạnh tính toán) và năng lượng như kiểm soát mỏ dầu và nhà máy lọc dầu. Với tư cách một người hoạt động trong lĩnh vực tài sản số, tôi thấy điểm này cực kỳ thú vị: trong blockchain, cũng có cuộc chạy đua về 'compute' dưới dạng sức mạnh khai thác PoW hoặc số lượng validator PoS – và chúng ta đã thấy nó trở thành hàng hóa thế nào. Nhưng tôi không hoàn toàn đồng ý. Kinh nghiệm audit hợp đồng thông minh cho tôi thấy: code có thể copy, nhưng bảo mật và hiệu quả thì không. Trong AI, dù model có thể 'hàng hóa hóa' về mặt kiến trúc, nhưng dữ liệu độc quyền, vòng phản hồi người dùng và khả năng tinh chỉnh cho tác vụ cụ thể là thứ không thể sao chép. Giống như Uniswap không thể bị sao chép hoàn toàn bởi các DEX khác vì hiệu ứng mạng và thanh khoản tập trung. Tôi từng chứng kiến điều này khi kiểm toán 0x v2: các bản fork nhan nhản, nhưng chẳng ai có được độ tin cậy như bản gốc. Tương tự, dù AI có trở thành hàng hóa, những người nắm giữ dữ liệu và mối quan hệ khách hàng sẽ vẫn có lợi thế bền vững. Một góc nhìn phản trực giác khác: 'hàng hóa hóa' không phải lúc nào cũng xấu. Trong DeFi, sự hàng hóa hóa thanh khoản đã mở ra cánh cửa cho các giao thức nhỏ hơn, tăng tính cạnh tranh và giảm phí cho người dùng. Nếu AI trở thành hàng hóa, chi phí suy luận sẽ giảm mạnh, thúc đẩy ứng dụng vào mọi ngóc ngách đời sống. Điều đó có lợi cho xã hội. Vấn đề là ai sẽ là người 'bán cuốc' trong cơn sốt vàng này. Tôi vẫn nhớ quy tắc của mình: 'Đừng yield farm nếu chưa đọc mã.' Với AI, cũng vậy: đừng đầu tư theo phép loại suy nếu chưa hiểu cơ chế tạo ra lợi nhuận thực sự. Phép loại suy của Zhu Su là một lời cảnh báo có giá trị: nó nhắc chúng ta rằng mọi cuộc cách mạng công nghệ đều có xu hướng 'dầu mỏ hóa' ở giai đoạn trưởng thành. Nhưng trong ngắn hạn, sự khác biệt giữa các model AI vẫn còn rất lớn, và cơ hội nằm ở những khe hở mà phép loại suy không thể lấp đầy. Thị trường đang đi ngang, nhưng dòng tiền thông minh đang âm thầm xếp hàng. Họ không mua theo phép loại suy, họ mua theo dữ liệu on-chain và lợi thế so sánh. Tôi cũng vậy.